ارگونومی در دندان پزشکی؛ چگونه جلوی فرسودگی شغلی را بگیریم؟
آیا واقعاً کمردرد، گردن‌درد و بی‌حسی انگشتان، مالیاتی است که باید برای دندان‌پزشک بودن بپردازیم؟
پاسخ یک کلمه است: خیر.
اما واقعیتِ آمارها تلخ است؛ اختلالات اسکلتی-عضلانی با سهم ۲۹.۵ درصدی، عامل اصلی بازنشستگی زودهنگام در بین همکاران ماست.
راه چاره، مدارا کردن با درد یا مصرف مسکن‌های قوی نیست.
راه چاره، استقرار یک سیستم یکپارچه ارگونومی در مطب و کلینیک است؛
رویکردی که چرخه فرسایش بدن را متوقف میکند تا پیش از آنکه علم و مهارتتان به پایان برسد، بدنتان تسلیم نشود.
با این وجود، هنوز هم بسیاری از همکاران ما تصور می‌کنند که درد کشیدن در پایان یک روز کاری شلوغ، بخش جدایی‌ناپذیری از این حرفه است.
آنها خستگی مفرط و اسپاسم‌های شبانه را به عنوان یک روتین عادی پذیرفته‌اند.
به اعتقاد من، این نگاه از اساس اشتباه است.
وقتی به آمار بازنشستگی‌های اجباری نگاه می‌کنیم، تازه متوجه می‌شویم که عادی‌سازیِ این دردها چه بهای سنگینی دارد.
سوال این نیست که آیا در این شغل خسته می‌شوید یا نه.
سوال این است که آیا می‌خواهید تا ده سال آینده همچنان با بالاترین کیفیت و بدون درد کار کنید، یا قرار است روز خود را با خستگی جسمی و ذهنی شب کنید؟
در این مقاله قرار است از زاویه‌ای متفاوت به سلامت فیزیکی شما در مطب نگاه کنیم.
قرار نیست فقط با توصیه‌های کلیشه‌ای مثل «صاف بنشینید» وقتتان را بگیریم.
می‌خواهیم سیستمی را بررسی کنیم که عمر حرفه‌ای شما را تضمین میکند و استهلاک جسمی را به حداقل می‌رساند.
آیا کمردرد و گردن‌درد در دندانپزشکی اجتناب‌ناپذیر است؟
به‌هیچ‌وجه.
دردهای اسکلتی و عضلانی، سرنوشتِ قطعیِ حرفه‌ی ما نیستند.
هرچند آمار این آسیبها بالاست، اما این چرخه کاملاً قابل توقف است.
چگونه؟
با اجرای درستِ اصول ارگونومی، تنظیمِ دقیقِ زاویه یونیتِ بیمار و اصلاحِ پوزیشن کاری.
وقتی محیط مطب را با فیزیک خودتان هماهنگ کنید، پیشگیری از دردهای مزمن صددرصد امکان‌پذیر می‌شود.
بیمار امروز، با انتخاب‌های زیادی روبه‌روست. هیچ بیماری دوست ندارد توسط دندانپزشکی درمان شود که از شدت درد گردن، تمرکز کافی روی کار ظریف دندان ندارد.
بین ۷۰ تا ۹۰ درصد از افراد دوره‌های مکرر درد در قسمت تحتانی کمر را تجربه می‌کنند و این روند با افزایش سن بدتر می‌شود.
وقتی این آمار را در کنار شرایط کاری یک دندان‌پزشک قرار می‌دهیم، فاجعه رخ می‌دهد.
ما ساعت‌ها روی یونیت، در وضعیتی غیرطبیعی و تحت فشار کار می‌کنیم.
خیلی از ما با این دردها می‌سازیم.
فکر می‌کنیم با استراحت مطلق در روزهای تعطیل یا خوردن چند مسکن قوی، بدن دوباره به تنظیمات کارخانه برمی‌گردد.
اما مسکن‌ها واقعیت را عوض نمی‌کنند.
درد مزمن، روان شما را خسته میکند.
استرس کاری و تحمل مداوم درد، اضطراب شما را در مطب بالا می‌برد.
وقتی مضطرب و خسته باشید، ناخودآگاه اعتمادبه‌نفستان در انجام درمان‌های حساس و دقیق افت میکند.
شما به یک تغییر ساختاری نیاز دارید.
تغییری که از محیط کار شما شروع می‌شود.
ارگونومی فقط «درست نشستن» نیست!
وقتی کلمه ارگونومی را می‌شنوید، احتمالاً اولین چیزی که به ذهنتان می‌رسد زاویه نود درجه زانوها و صاف نگه داشتن کمر است.
اما دامنه این علم بسیار گسترده‌تر از جلوگیری از دردهای عضلانی است.
قاعده طلایی در ارگونومی، یک اصل بسیار ساده دارد:
تجهیزات مطب باید با فیزیکِ بدن شما سازگار شوند، نه اینکه شما مجبور باشید برای کار با آنها، مدام به مهره‌های گردن و کمرتان فشار بیاورید.
حفظ سلامت شغلی فقط خرید یک صندلیِ گران‌قیمت یا زاویه نشستن شما نیست.
این مفهوم یک سیستم یکپارچه است که شامل موارد زیر می‌شود:
هماهنگی ذهنی و حرکتی بین شما و دستیارتان
تنظیم دقیق نور در فیلد کاری
زاویه قرارگیری یونیت بیمار
میزان صدای تجهیزات و دمای اتاق
اگر این هارمونی درست چیده شود، انرژی شما در طول روز تحلیل نمی‌رود و کیفیت کارتان برای بیمارِ آخر وقت، دقیقاً مثل بیمار اول خواهد بود.
اما اگر آن را نادیده بگیرید چه؟
بدن تحلیل می‌رود.
درد، مزمن می‌شود.
و خیلی زودتر از تصورتان؛
باید با صندلی طبابت خداحافظی کنید.
چرا دندان پزشکی بدن ما را فرسوده میکند؟
در دندانپزشکی، آسیبها یکییکی سراغ شما نمیآیند.
آنها معمولاً همزمان و به صورت ترکیبی، بدن را تحت فشار میگذارند.
برای حل مشکل، اول باید ببینیم هر روز در حین کار، دقیقاً چه عواملی در حال فرسایشِ بدن ما هستند.
۱. وضعیت‌های بدنی نامناسب (وقتی بدن را فدای دید بهتر می‌کنیم)
بدن انسان برای ساعت‌ها نشستنِ ثابت و خمیده به سمت جلو، طراحی نشده است.
وقتی برای تسلطِ بیشتر روی فیلد کاری، کمر و گردنتان را کج می‌کنید، فشار وحشتناکی به دیسک‌ها وارد می‌شود.
ما معمولاً این وضعیت‌های عذاب‌آور را ناخودآگاه تحمل می‌کنیم.
چرا؟
تا بیمار روی یونیت راحت‌تر باشد.
تا با دستیار هماهنگ شویم.
یا به فلان تجهیزات دسترسی پیدا کنیم.
اما این فداکاری، مهره‌های کمر شما را بی‌صدا می‌تراشد.
۲. فشارهای ممتد و حرکات تکراری
همه ما می‌دانیم که کارمان روی دورِ تکرار است.
تکرارِ یک کارِ ظریف، در یک فیلدِ چند میلی‌متری.
مچ دست ما موقع کار، مدام در حال خم و راست شدن است.
همین حرکاتِ رفت‌وبرگشتیِ بی‌وقفه، تاندون‌ها را ذره‌ذره می‌ساید.
گاهی هم پای نیروی فیزیکیِ سنگین در میان است.
مثل فشار زیادی که موقع کار با فورسپس، روی مفاصل و رباط‌ها می‌آوریم.
اما آسیب اصلی، همیشه در جراحی‌های سخت نیست.
خطر واقعی در همان کارهای روتین اتفاق می‌افتد.
وقتی قلم کامپوزیت یا توربین را ساعت‌ها بین دو انگشت محکم فشار می‌دهیم.
شاید متوجه نشویم، اما داریم عصب‌های دستمان را زیر منگنه می‌گذاریم.
اگر بین بیمارها به این عضلاتِ درگیر استراحت ندهیم؛
دردِ سادهِ امروز، خیلی زود به یک آسیبِ ماندگار در مچ دست تبدیل می‌شود.
۳. ارتعاش ابزارها
شاید در شلوغی کار به آن توجه نکنید.
اما تقریباً تمام پروسه‌های درمانی شما با نوعی لرزش همراه است.
تماس مداوم با هندپیس‌ها، ارتعاش را مستقیماً به دست و بازوی شما منتقل میکند.
وقتی ساعت‌ها در روز این لرزش‌ها را تحمل می‌کنید، اعصاب ظریف انگشتان آسیب می‌بینند.
نتیجه چیست؟
همان بی‌حسی کلافه‌کننده و ضعف در مچ دست.
و دستِ بی‌حس؛
یعنی افت تسلط روی ابزار.
درد، آستانه تحملتان را پایین می‌آورد.
با گردن‌درد، روی یونیت سریع‌تر کلافه می‌شوید.
حوصله بیمار پرسوال را ندارید.
کلام آخر؛ وقت تغییر سیستم
فرسودگی شغلی از همین‌جا شروع می‌شود: جایی که علمش را دارید، اما حوصله‌اش را نه.
درد کشیدن، بهای موفقیت در حرفه شغلی‌تان نیست.
سرمایه اصلی شما در مطب، تجهیزات و یونیت‌های گران‌قیمت نیستند؛ ستون فقرات و دست‌های شماست.
برای توقف این فرسایش، به توصیه‌های کلیشه‌ای مثل «صاف بنشینید» نیاز ندارید.
شما به یک سبک کاری جدید نیاز دارید.
سبکی که بر پایه اصول علمی بنا شده باشد تا بدن شما را برای همیشه از این چرخه آسیب‌زا بیرون بکشد.
این سیتسم دقیقاً همان چیزی است که به آن ارگونومی می‌گوییم.
اما قرار نیست شما را با چند خط تئوری خسته‌کننده رها کنیم.
در قسمت‌های بعدی این سری مقالات، نحوه پیاده‌سازی ارگونومی در مطب را بررسی می‌کنیم.
منابع
Gupta A, Bhat M, Mohammed T, Bansal N, Gupta G. Ergonomics in Dentistry. Int J Clin Pediatr Dent 2014;7(1):30-34. View Article
